Sau những biến đổi lớn lao của cuộc sống làm mẹ, nhiều phụ nữ có thể trải qua những cảm xúc tiêu cực khó gọi tên, khiến họ ngần ngại chia sẻ và tìm kiếm sự giúp đỡ. Tuy nhiên, việc nhận diện sớm những dấu hiệu này và tiếp cận các giải pháp chuyên nghiệp là bước đệm quan trọng để phục hồi sức khỏe tinh thần, giúp hành trình làm mẹ trở nên nhẹ nhàng và trọn vẹn hơn. Tại Kiến Tạo Hạnh Phúc, chúng tôi tin rằng mọi người mẹ đều xứng đáng nhận được sự hỗ trợ cần thiết để vượt qua giai đoạn thử thách này, và một trong những con đường hiệu quả nhất chính là khám phá sức mạnh của liệu pháp tâm lý.
Trải qua giai đoạn sinh nở, nhiều bà mẹ có thể đối diện với cảm giác chán nản, một trạng thái tâm lý có thể gây ra sự miễn cưỡng hoặc thậm chí xấu hổ khi thừa nhận. Tuy nhiên, việc nhận biết và tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp khi xuất hiện các triệu chứng buồn chán hoặc trầm cảm sau sinh là vô cùng quan trọng.
Đôi khi, những người mắc chứng trầm cảm có thể không nhận thức hoặc không muốn thừa nhận tình trạng của mình, đôi khi do không nhận diện được các dấu hiệu và triệu chứng đặc trưng. Nếu bạn nghi ngờ một người bạn hoặc người thân đang trải qua trầm cảm sau sinh hoặc các rối loạn tâm thần sau sinh khác, hãy chủ động hỗ trợ họ tìm kiếm sự chăm sóc tâm lý và y tế kịp thời. Sự chậm trễ trong việc can thiệp có thể làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. May mắn thay, có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, bao gồm:
Tâm Lý Trị Liệu: Chìa Khóa Thay Đổi Nhận Thức và Hành Vi
Theo chuyên gia Ellen Reenlaw, liệu pháp tâm lý đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị cho cá nhân những kỹ năng cần thiết để đối phó với trầm cảm. Hiện nay, có nhiều phương pháp trị liệu tâm lý khác nhau, trong đó hai phương pháp được đánh giá cao về hiệu quả lâu dài và thường xuyên áp dụng cho các trường hợp rối loạn trầm cảm, lo âu từ nhẹ đến trung bình là Trị liệu Nhận thức Hành vi (CBT) và Trị liệu Liên cá nhân (IPT).
CBT tập trung vào việc nhận diện và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực, những khuôn mẫu tư duy có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tâm trạng của thân chủ. Nhà trị liệu sẽ hướng dẫn thân chủ thực hiện những điều chỉnh tích cực trong suy nghĩ và hành vi của họ. Ngược lại, IPT chú trọng vào cách thức tương tác của cá nhân với những người xung quanh, giúp họ cải thiện các mối quan hệ liên cá nhân. Cả hai phương pháp này đều chứng minh hiệu quả trong việc điều trị trầm cảm, đặc biệt là đối với phụ nữ gặp phải rối loạn trầm cảm hoặc lo âu sau sinh.
Về bản chất, các liệu pháp can thiệp tâm lý là quá trình tương tác thông qua đối thoại. Các chuyên gia sức khỏe tâm thần, bao gồm nhà tâm lý lâm sàng, nhà tham vấn, nhân viên xã hội hoặc bác sĩ tâm thần, sẽ hỗ trợ cá nhân hiểu rõ hơn về tình trạng rối loạn tâm lý họ đang gặp phải. Quá trình này giúp họ nhận diện những suy nghĩ phi lý, tiêu cực, từ đó điều chỉnh lại cách suy nghĩ và hành vi, giảm bớt cảm xúc phiền muộn. Đồng thời, họ cũng được hướng dẫn cách nhận biết các yếu tố tác động và xây dựng các chiến lược đối phó hiệu quả với các rối loạn tâm lý.
Các liệu pháp can thiệp tâm lý phù hợp cho phụ nữ sau sinh bị trầm cảm và lo âu có thể bao gồm CBT và IPT. Ngoài ra, các hình thức can thiệp tâm lý khác cũng rất hữu ích như giáo dục tâm lý, tham vấn cá nhân, tham vấn gia đình, tham vấn nhóm, và các buổi trao đổi để giải tỏa cảm xúc. Các phương pháp này tập trung vào việc giải quyết các khía cạnh cảm xúc và những tổn thương tâm lý đang ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của người mẹ.
Sử Dụng Thuốc: Hỗ Trợ Cân Bằng Hóa Học Não Bộ
Theo Christian Nordqvist, trong bài viết “What to know about postpartum depression”, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm cho những trường hợp trầm cảm sau sinh nghiêm trọng. Các loại thuốc này hoạt động bằng cách cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ, vốn có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tâm trạng. Thuốc chống trầm cảm có thể giúp giảm các triệu chứng như cáu kỉnh, cảm giác vô vọng, quá tải, khó tập trung và mất ngủ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thuốc có thể mất vài tuần để phát huy tác dụng đầy đủ.
Một điểm cần cân nhắc khi sử dụng thuốc chống trầm cảm là khả năng thuốc có thể truyền sang trẻ sơ sinh qua sữa mẹ, mặc dù các nghiên cứu về rủi ro lâu dài còn hạn chế. Một số nghiên cứu nhỏ cho thấy rằng thuốc chống trầm cảm ba vòng, ví dụ như imipramine và nortriptyline, có thể là lựa chọn an toàn hơn khi cho con bú. Tuy nhiên, nhóm thuốc này không phù hợp với những người có tiền sử bệnh tim, động kinh hoặc trầm cảm nặng đi kèm với ý định tự tử thường xuyên. Đối với những trường hợp không thể sử dụng thuốc chống trầm cảm ba vòng, bác sĩ có thể cân nhắc kê đơn thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI), như paroxetine hoặc sertraline, nhằm giảm thiểu lượng thuốc đi vào sữa mẹ.
Các bà mẹ trải qua trầm cảm sau sinh nên thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ về các lựa chọn nuôi con bằng sữa mẹ và phương pháp điều trị, đảm bảo sự an toàn cho cả mẹ và bé. Trong trường hợp rối loạn tâm thần sau sinh, có thể xuất hiện ảo giác, ý nghĩ tự tử hoặc hành vi phi lý, bác sĩ có thể chỉ định thuốc an thần. Tuy nhiên, việc sử dụng các loại thuốc này thường chỉ trong thời gian ngắn và cần lưu ý các tác dụng phụ tiềm ẩn như mất thăng bằng, suy giảm trí nhớ, chóng mặt, buồn ngủ và lẫn lộn.
Ngoài các phương pháp chính, có nhiều liệu pháp hỗ trợ khác có thể mang lại hiệu quả tích cực. Các liệu pháp thư giãn như massage, tập thở sâu hay nghe nhạc có thể giúp giảm căng thẳng. Chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng: một chế độ ăn giàu chất béo không chỉ làm tăng cân mà còn có thể làm giảm serotonin, một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng cho tâm trạng tích cực. Tương tự, các sản phẩm chứa caffeine như cà phê, trà, nước ngọt có ga, nước tăng lực và sô cô la có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng lo âu. Thay đổi lối sống cũng là một yếu tố then chốt, bao gồm việc duy trì chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh, ngủ đủ giấc từ 7-8 giờ mỗi đêm, sắp xếp các hoạt động giảm căng thẳng, và cởi mở chia sẻ cảm xúc với bạn bè, đối tác và người thân.
Sự thay đổi tâm lý của phụ nữ sau sinh là một quá trình phức tạp, chịu tác động của nhiều yếu tố. Nếu không được phát hiện sớm và có phương pháp điều trị phù hợp, trầm cảm sau sinh có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự an toàn của cả mẹ và bé.
Nguồn tham khảo:
1. Phụ nữ sau sinh và các rối nhiễu tâm lý và biện pháp hỗ trợ (2015), GS.TS. Trần Thị Minh Đức, TS Bùi Hồng Thái, TS Ngô Xuân Điệp, NXB Đại Học Quốc Gia Hà Nội.
2. Medical New Today, What to know about postpartum depression.
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về các chủ đề sức khỏe tinh thần và tâm lý, đừng ngần ngại khám phá thêm trong chuyên mục Blog của chúng tôi.